Wylewanie wody z mycia cystern na pobocze, do rowu lub bezpośrednio na grunt bez ustalenia jej statusu, parametrów i podstawy prawnej jest działaniem obarczonym poważnym ryzykiem prawnym.

Przedsiębiorstwa transportowe i zakłady spożywcze powinny mieć jasno określoną procedurę postępowania ze ściekami z mycia cystern. Pozwala to uniknąć nie tylko kar administracyjnych, ale również problemów podczas kontroli WIOŚ i Wód Polskich.

Wylewanie wody z mycia cystern na glebę może być potraktowane jako nielegalne wprowadzanie ścieków do środowiska. Dotyczy to również cystern wykorzystywanych do przewozu mleka i innych płynnych produktów spożywczych. Fakt, że ciecz wygląda jak czysta woda, nie oznacza, że można odprowadzić ją na pobocze drogi, pole lub teren zielony.

Woda wykorzystana do mycia cysterny może zawierać pozostałości mleka, tłuszczów, białek i laktozy. Mogą znajdować się w niej także detergenty oraz środki dezynfekcyjne. W praktyce zakładów spożywczych stosuje się ponadto preparaty alkaliczne i kwaśne używane w procesach mycia CIP.

Z punktu widzenia przepisów ochrony środowiska znaczenie ma więc nie wygląd cieczy, lecz jej pochodzenie, skład oraz sposób zagospodarowania.

Woda po myciu cysterny nie jest „zwykłą wodą”

Podstawowe znaczenie ma art. 16 pkt 61 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne. Zgodnie z tym przepisem przez ścieki rozumie się między innymi wody zużyte na cele bytowe lub gospodarcze, wprowadzane do wód lub do ziemi.

Woda wykorzystana do mycia wnętrza cysterny przewożącej mleko jest zużywana w związku z działalnością gospodarczą. Jeżeli następnie zostaje spuszczona na grunt, mamy podstawy do kwalifikowania jej jako ścieku w rozumieniu Prawa wodnego.

Prawo wodne definiuje również ścieki przemysłowe. Są to ścieki powstające między innymi w związku z działalnością transportową lub usługową, odprowadzane urządzeniami kanalizacyjnymi zakładu.

W przypadku stacjonarnej myjni cystern woda po procesie mycia będzie więc typowo elementem gospodarki ściekami przemysłowymi. Przy bezpośrednim zrzucie z pojazdu na grunt najbezpieczniej mówić przede wszystkim o zużytej wodzie gospodarczej stanowiącej ściek przy jej wprowadzaniu do ziemi.

To istotne rozróżnienie. Częstym błędem przedsiębiorców jest przyjmowanie, że skoro cysterna przewozi żywność, to woda po jej płukaniu jest nieszkodliwa.

Takie rozumowanie jest niewłaściwe.

Pozostałości mleka powodują wzrost ładunku substancji organicznych. Białka, tłuszcze i laktoza zwiększają między innymi BZT₅ i ChZT. Są to parametry wykorzystywane właśnie przy ocenie oddziaływania ścieków na środowisko wodne. Prawo wodne wskazuje wprost na substancje pogarszające bilans tlenowy wód jako jeden z rodzajów zanieczyszczeń.

Dodatkowo w wodzie po myciu mogą znajdować się środki chemiczne. Dotyczy to preparatów myjących, dezynfekcyjnych oraz środków regulujących pH.

Dlatego nawet stosunkowo przejrzysta ciecz nie powinna być oceniana wyłącznie wzrokowo.

Czy woda z mycia cysterny jest odpadem?

W tym miejscu pojawia się ważna kwestia prawna. W praktyce przedsiębiorcy często traktują wodę po myciu cystern jako „odpad ciekły”. Nie zawsze jest to prawidłowe.

Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach w art. 2 pkt 8 wyłącza ścieki z zakresu stosowania tej ustawy. Jeżeli zatem dana ciecz spełnia definicję ścieku wynikającą z Prawa wodnego, podstawowym reżimem prawnym będzie gospodarka wodno-ściekowa, a nie gospodarka odpadami.

Ma to duże znaczenie praktyczne.

Nie można uznać, że problem zostaje rozwiązany poprzez wpisanie cieczy do ewidencji odpadów i potraktowanie jej jak dowolnego odpadu ciekłego. Najpierw należy prawidłowo ustalić jej status. Jednocześnie podczas mycia cystern mogą powstawać również odpady w rozumieniu ustawy o odpadach. Mogą nimi być na przykład oddzielone osady, szlamy, pozostałości produktu czy zużyte materiały filtracyjne. Wówczas każdą z tych frakcji należy sklasyfikować odrębnie.

Czy można wylać wodę z mycia cysterny na ziemię?

Co do zasady przedsiębiorca nie może przyjąć, że pobocze drogi, pole lub teren zielony jest miejscem dopuszczalnego odprowadzania ścieków. Prawo wodne kwalifikuje wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi jako usługę wodną. Z kolei art. 389 tej ustawy stanowi, że na usługi wodne wymagane jest pozwolenie wodnoprawne, o ile ustawa nie przewiduje wyjątku.

Istnieje wprawdzie możliwość wprowadzania niewielkich ilości ścieków do ziemi w ramach zwykłego korzystania z wód. Nie jest to jednak uniwersalne zwolnienie dla działalności gospodarczej. Wyjątek dotyczący ilości do 5 m³ na dobę odnosi się do ścieków z własnego gospodarstwa domowego lub rolnego i wymaga spełnienia dodatkowych warunków technicznych oraz jakościowych. Rozporządzenie wymaga między innymi odpowiedniego stopnia oczyszczenia ścieków oraz zachowania wymaganej warstwy gruntu nad poziomem wodonośnym.

Nie można zatem przenieść tego wyjątku na firmę transportową tylko dlatego, że jednorazowo wypuszczono z cysterny mniej niż 5 m³ cieczy. To bardzo istotne. Limit 5 m³ na dobę nie jest pozwoleniem na wylewanie ścieków z działalności gospodarczej na pobocze.

Jakie kary grożą za wylewanie wody z mycia cystern na glebę?

Najpoważniejsze konsekwencje wynikają obecnie z Prawa wodnego. Jeżeli wprowadzanie ścieków do ziemi wymaga pozwolenia wodnoprawnego, a przedsiębiorca takiego pozwolenia nie posiada, zastosowanie może znaleźć art. 472aa Prawa wodnego.

Przepis przewiduje administracyjne kary pieniężne za działania wymagające zgody wodnoprawnej prowadzone bez takiej zgody. Dla części naruszeń ogólny zakres kary wynosi od 5 000 zł do 1 000 000 zł. W przypadku wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi bez wymaganego pozwolenia ustawodawca wprowadził jednak szczególny sposób kalkulacji. Podstawą ustalenia kary jest 500% opłaty zmiennej za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi. Jest to ważna zmiana w stosunku do wcześniejszego modelu sankcjonowania nielegalnych zrzutów. Obecnie przedsiębiorca nie powinien zakładać, że konsekwencją będzie wyłącznie niewielki mandat.

Dodatkowa odpowiedzialność może powstać, jeżeli zrzut narusza zakazy określone w art. 75 Prawa wodnego. Art. 478 pkt 5 przewiduje odpowiedzialność za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi wbrew tym zakazom. Jest to wykroczenie zagrożone grzywną.

Jeżeli natomiast przedsiębiorca posiada pozwolenie wodnoprawne, ale przekracza określone w nim warunki, art. 476 ust. 1 przewiduje areszt, ograniczenie wolności albo grzywnę od 1 000 do 7 500 zł.

Możliwe jest więc równoległe występowanie różnych konsekwencji: administracyjnych, wykroczeniowych oraz obowiązków związanych z usunięciem skutków zanieczyszczenia.

Jak prawidłowo zagospodarować wodę z mycia cystern mleczarskich?

W przedsiębiorstwie transportującym mleko gospodarka wodą po myciu cystern powinna być rozwiązana systemowo. Nie może zależeć od decyzji kierowcy dotyczącej miejsca opróżnienia zbiornika.

Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest mycie cystern w przeznaczonej do tego myjni. Powinna ona posiadać system odbioru ścieków i zapewniać ich zgodne z prawem zagospodarowanie. W zależności od przyjętego rozwiązania ścieki mogą być kierowane do zakładowej oczyszczalni, przekazywane do systemu kanalizacyjnego na określonych warunkach albo odbierane w sposób uzgodniony z podmiotem posiadającym możliwość ich legalnego przyjęcia.

Przedsiębiorca powinien przede wszystkim:

1. ustalić skład i status prawny cieczy powstającej podczas poszczególnych etapów mycia cysterny;
2. określić miejsce oraz legalny sposób jej zagospodarowania;
3. sprawdzić, czy wymagane jest pozwolenie wodnoprawne albo inne uzgodnienia;
4. posiadać dokumentację potwierdzającą sposób przekazywania ścieków lub odpadów;
5. wprowadzić instrukcję zabraniającą kierowcom opróżniania instalacji myjącej i zbiorników technologicznych w przypadkowych miejscach.

W większych przedsiębiorstwach transportowych warto również oddzielić poszczególne strumienie powstające podczas mycia. Inne parametry może mieć pierwsza woda płucząca zawierająca znaczne ilości produktu, a inne ostatnie płukanie po zakończeniu procesu. Takie rozdzielenie może ułatwić dobór technologii oczyszczania oraz ograniczyć koszty gospodarki ściekowej.

Przeczytaj artykuły o podobnej tematyce:

Co zrobić ze zużytym akumulatorem?

Obowiązki właściciela firmy z zakresu ochrony środowiska.

Audyt środowiskowy przedsiębiorstwa.